آموزش اندیکاتور RSI: راهنمای کامل Relative Strength Index برای معامله‌گران فارکس

دنبال ابزاری می‌گردی که بتونی باهاش نقاط چرخش بازار رو بفهمی و از سیگنال‌های خرید و فروش زودتر باخبر بشی؟ اگه تو دنیای پرهیاهوی فارکس، با تحلیل‌های سنتی به نتیجه دلخواهت نمی‌رسی و حس می‌کنی یه چیزی کمه، پس باید با اندیکاتور RSI بیشتر آشنا بشی. این اندیکاتور فارکس، که خیلی‌ها بهش لقب “چشم بازار” رو دادن، می‌تونه دیدگاهت رو نسبت به حرکات قیمتی کاملاً عوض کنه.

آموزش اندیکاتور RSI: معرفی Relative Strength Index

شاخص قدرت نسبی یا همون اندیکاتور RSI، یکی از محبوب‌ترین اسیلاتورهای حرکتیه که توسط J. Welles Wilder توسعه داده شده. کار اصلیش اینه که سرعت و شدت تغییرات قیمت رو اندازه‌گیری کنه. طبق تجربه من تو بازار، خیلی از تریدرها به اشتباه فکر می‌کنن RSI فقط یه خط‌کش ساده برای خرید و فروشه، در حالی که قابلیت‌های خیلی بیشتری داره.

این اندیکاتور بین 0 تا 100 نوسان می‌کنه. Wilder معتقد بود که وقتی RSI بالای 70 میره، یعنی بازار اشباع خرید شده و احتمالاً باید دنبال سیگنال فروش بود. برعکس، وقتی RSI زیر 30 قرار می‌گیره، نشونه اشباع فروشه و می‌تونه سیگنال خرید باشه. اما این فقط شروع کاره! سیگنال‌های قوی‌تر زمانی ایجاد می‌شن که واگرایی‌ها، شکست‌های قیمتی یا تقاطع با خط میانی رو در نظر بگیریم. علاوه بر این، RSI می‌تونه بهت کمک کنه تا روند کلی بازار رو هم تشخیص بدی.

اندیکاتور RSI یه شاخص حرکتی فوق‌العاده پرطرفداره که توی مقالات، مصاحبه‌ها و کتاب‌های زیادی بهش پرداخته شده. مثلاً، Constance Brown توی کتابش “Technical Analysis for Professional Trading” مفاهیم بازار صعودی و نزولی رو برای RSI معرفی کرد. Andrew Cardwell هم که خودش از طراحان RSI بوده، مفهوم واگرایی‌های مثبت و منفی رو با این اندیکاتور فارکس توضیح داد.

Wilder خودش توی کتاب سال 1978ش به نام “New Concepts in Technical Trading Systems” مفصل به RSI پرداخته. جالب اینجاست که این کتاب شامل اندیکاتورهای دیگه‌ای مثل Parabolic SAR و ADX هم می‌شد. با اینکه Relative Strength Index قبل از دوران کامپیوترهای امروزی توسعه پیدا کرده، اما هنوز هم یکی از ابزارهای اصلی تریدرهای حرفه‌ایه.

محاسبات بکار رفته در اندیکاتور RSI

RSI = 100 – 100 / (1 + RS)

RS = میانگین سود / میانگین ضرر

برای اینکه بفهمیم این فرمول چطور کار می‌کنه، باید اجزای اصلیش رو بشناسیم: RS، میانگین سود و میانگین ضرر. محاسبه RSI معمولاً بر اساس 14 دوره انجام می‌شه، که همون پیش‌فرض پیشنهادی Wilder هست. نکته مهم اینه که ضررها به صورت مقادیر مثبت محاسبه می‌شن، نه منفی.

اولین میانگین سود و ضرر، میانگین‌های ساده 14 دوره‌ای هستن:

اولین میانگین سود = مجموع سودها در 14 دوره گذشته / 14.

اولین میانگین ضرر = مجموع ضررها در 14 دوره گذشته / 14.

محاسبات بعدی، بر اساس میانگین‌های قبلی و سود و ضرر فعلی انجام می‌شه:

میانگین سود = (میانگین سود قبلی * 13 + سود فعلی) / 14.

میانگین ضرر = (میانگین ضرر قبلی * 13 + ضرر فعلی) / 14.

این روش محاسبه، شبیه به میانگین متحرک نمایی (EMA) هست. یعنی هر چی دوره محاسبه طولانی‌تر باشه، مقدار RSI دقیق‌تر می‌شه. Wilder با این فرمول، RS رو نرمال می‌کنه و به یه اسیلاتور تبدیل می‌کنه که بین 0 تا 100 نوسان می‌کنه. نرمال‌سازی باعث می‌شه تشخیص نقاط افراطی راحت‌تر بشه.

وقتی میانگین سود صفر باشه، RSI هم صفر می‌شه. این یعنی توی 14 دوره گذشته، قیمت‌ها فقط نزولی بودن و هیچ سودی ثبت نشده. برعکس، وقتی میانگین ضرر صفر باشه، RSI به 100 می‌رسه، که نشون می‌ده قیمت‌ها توی تمام 14 دوره صعودی بودن و هیچ ضرری ثبت نشده.

بیشتر بخوانید: بهترین بروکرهای فارکس

یه لینک دانلود اکسل هم اینجا گذاشتم که می‌تونی باهاش نحوه محاسبه RSI رو به صورت عملی ببینی. فقط یادت باشه که فرآیند هموارسازی روی مقادیر نهایی تاثیر می‌ذاره. برای محاسبه اول، میانگین ضرر برابر با مجموع ضررها تقسیم بر 14 هست. اما برای محاسبات بعدی، مقدار قبلی در 13 ضرب می‌شه، مقدار جدید اضافه می‌شه و کل بر 14 تقسیم می‌شه. همین کار باعث ایجاد یه خط صاف می‌شه و همین اتفاق برای میانگین سود هم می‌افته. به همین دلیل، مقادیر RSI ممکنه بسته به دوره محاسبه، کمی متفاوت باشن.

برای مثال، دوره 250 روزه، نسبت به دوره 30 روزه، هموارتره و این روی مقادیر RSI تاثیر می‌ذاره. اگه میانگین ضرر صفر بشه، RS دچار “تقسیم بر صفر” می‌شه و RSI برابر 100 تعریف می‌شه. به طور مشابه، اگه میانگین سود صفر بشه، RSI برابر 0 خواهد بود.

مولفه‌های کلیدی Relative Strength Index

دوره پیش‌فرض برای RSI، همون 14 روزه است. اما این عدد قابل تغییره. اگه بخوای حساسیت اندیکاتور رو بیشتر کنی، می‌تونی دوره رو کم کنی (مثلاً 10 روزه) و اگه بخوای حساسیت رو کمتر کنی و روی روند تمرکز بیشتری داشته باشی، دوره رو زیاد می‌کنی (مثلاً 20 یا 25 روزه).

یه نکته جالب اینه که RSI 10 روزه، سریع‌تر به نواحی اشباع خرید و فروش می‌رسه تا RSI 14 روزه. همچنین، RSI 14 روزه برای یه سهم مثل آمازون (AMZN) که نوسان زیادی داره، زودتر به اشباع خرید و فروش می‌رسه تا RSI 14 روزه برای یه سهم با ثبات‌تر مثل Duke Energy (DUK).

سطوح سنتی برای تشخیص اشباع خرید بالای 70 و اشباع فروش زیر 30 هستن. اما این سطوح رو می‌شه بر اساس شرایط بازار یا سهم مورد نظر تنظیم کرد. مثلاً، بعضی تریدرها سطوح اشباع خرید رو به 80 و اشباع فروش رو به 20 تغییر می‌دن تا سیگنال‌های کمتری دریافت کنن. تریدرهای کوتاه‌مدت هم گاهی از RSI 2 دوره‌ای استفاده می‌کنن و دنبال سیگنال‌های بالای 80 و زیر 20 می‌گردن.

تشخیص خرید و فروش بیش از حد با RSI

همونطور که گفتم، Wilder معتقد بود که RSI بالای 70 نشونه اشباع خرید و زیر 30 نشونه اشباع فروشه. توی نمودار مک‌دونالد که با RSI 14 روزه نشون داده شده، می‌بینیم که سهم اواخر جولای وارد منطقه اشباع فروش شده و حدود 44 حمایت پیدا کرده. نکته جالب اینجاست که بعد از ثبت این ناحیه، کف قیمتی شروع به رشد کرده.

در اواسط سپتامبر، RSI بالای 70 رفته و وارد ناحیه اشباع خرید شده. اما با وجود این، سهم سقوط نکرده. در عوض، چند هفته‌ای درجا زده و بعد بالاتر رفته. قبل از رسیدن قیمت سهم به اوج خودش در دسامبر، سه بار دیگه RSI وارد ناحیه اشباع خرید شده. این نشون می‌ده که اسیلاتورها ممکنه توی یه روند قوی، مدت زیادی در ناحیه اشباع باقی بمونن.

سه سیگنال اشباع خرید اول، می‌تونستن نشونه‌ای از ادامه‌دار بودن روند باشن. اما چهارمین سیگنال با یه اوج قابل توجه همزمان شده. بعد از اون، RSI در ژانویه از ناحیه اشباع خرید به سمت ناحیه اشباع فروش حرکت کرده و نهایتاً سهم چند هفته بعد در حدود 46 سقوط کرده.

نکته مهم اینه که تشخیص اشباع خرید و فروش با RSI، وقتی قیمت‌ها در یه روند خنثی (رنج) حرکت می‌کنن، بهترین نتیجه رو می‌ده. توی نمودار بعدی که معاملات MEMC Electronics (WFR) رو در بازه زمانی آوریل تا سپتامبر 2009 نشون می‌ده، می‌بینیم که سهم بعد از رسیدن RSI به 70 به اوج خودش رسیده و بعد از اون، با رسیدن RSI به 30، سهم هم نزولی شده.

تشخیص واگرایی Divergences با اندیکاتور Relative Strength Index

طبق گفته Wilder، واگرایی‌ها می‌تونن نشونه‌ای از احتمال برگشت بازار باشن، چون حرکت قیمت رو تایید نمی‌کنن. واگرایی صعودی زمانی اتفاق می‌افته که قیمت کف پایین‌تری می‌سازه، اما RSI کف بالاتری رو ثبت می‌کنه. این یعنی RSI قدرت حرکت نزولی رو تایید نمی‌کنه و نشون‌دهنده تقویت حرکت صعودیه.

واگرایی نزولی برعکسه: قیمت سقف بالاتر می‌سازه، اما RSI سقف پایین‌تری رو ثبت می‌کنه. این یعنی RSI قدرت حرکت صعودی رو تایید نمی‌کنه و نشون‌دهنده تضعیف حرکته.

توی نمودار Ebay (EBAY) از آگوست تا اکتبر، یه واگرایی نزولی رو می‌بینیم. سهم در سپتامبر-اکتبر به سقف بالاتری رسیده، اما RSI یه سقف پایین‌تر رو ثبت کرده. شکست قیمتی که بعداً اتفاق افتاد، این تضعیف حرکت رو تایید کرد.

یه واگرایی دیگه توی ژانویه-مارس شکل گرفته. با اینکه eBay به کف پایین‌تری رفته، RSI کف بالاتری رو نشون داده. این یعنی RSI حرکت نزولی کمتری رو نسبت به قیمت منعکس کرده. شکستی که در اواسط مارس اتفاق افتاد، روند صعودی رو تایید کرد.

واگرایی‌ها معمولاً بعد از نواحی اشباع خرید یا فروش، قوی‌تر می‌شن. اما قبل از اینکه به واگرایی‌ها به عنوان سیگنال‌های قطعی نگاه کنی، باید حواست باشه که توی روندهای قوی، واگرایی‌ها می‌تونن گمراه‌کننده باشن. یه روند صعودی قوی می‌تونه کلی واگرایی نزولی قبل از رسیدن به اوج واقعی نشون بده. برعکس، واگرایی‌های صعودی ممکنه توی یه روند نزولی شدید ظاهر بشن، اما روند همچنان ادامه پیدا کنه.

نمودار S&P 500 ETF (SPY) رو ببین. با وجود سه واگرایی نزولی، روند صعودی همچنان ادامه داشته. این واگرایی‌ها شاید هشداری برای یه برگشت کوتاه‌مدت بودن، اما نشونه‌ای از تغییر روند اساسی نبودن.

شناسایی روند با اندیکاتور RSI

Constance Brown توی کتابش ادعا می‌کنه که اسیلاتورها همیشه بین 0 تا 100 نوسان نمی‌کنن. اون برای RSI دو محدوده بازار تعریف کرده: بازار صعودی و بازار نزولی.

توی بازار صعودی (روند صعودی)، RSI معمولاً بین 40 تا 90 نوسان می‌کنه. نواحی 40-50 هم به عنوان حمایت عمل می‌کنن. این محدوده‌ها ممکنه بسته به پارامترهای RSI، قدرت روند و نوسانات بازار کمی متفاوت باشن.

نمودار 9 RSI 14 هفته‌ای SPY رو توی بازار صعودی 2003 تا 2007 ببین. RSI اواخر 2003 بالای 70 رفته و بعد وارد محدوده 40-90 شده. در جولای 2004 یه بار زیر 40 رفته، اما از ژانویه 2005 تا اکتبر 2007، حداقل پنج بار ناحیه 40-50 رو حفظ کرده (فلش‌های سبز). جالبه که بازگشت به این ناحیه، نقاط ورود کم‌ریسکی برای معامله در جهت روند صعودی فراهم می‌کرده.

توی بازار نزولی (روند نزولی)، RSI معمولاً بین 10 تا 60 نوسان می‌کنه و ناحیه 50-60 به عنوان مقاومت عمل می‌کنه.

نمودار 10 RSI 14 روزه شاخص دلار آمریکا (USD $) رو توی روند نزولی سال 2009 ببین. RSI در مارس به 30 رسیده که نشونه شروع یه محدوده نزولی بوده. ناحیه 50-60 هم به طور مداوم نقش مقاومت رو ایفا کرده تا اینکه در دسامبر شکسته شده.

جمع‌بندی کامل آموزش اندیکاتور RSI

اندیکاتور RSI یا Relative Strength Index، یه اسیلاتور حرکتی همه‌کاره است که طی سال‌ها تست شده و مورد تایید عموم قرار گرفته. با وجود تغییرات بازار و نوسانات در طول زمان، RSI هنوز هم به اندازه روزهای Wilder مهمه. در حالی که تفاسیر اولیه Wilder برای درک این شاخص مفیده، اما کارهای Brown و Cardwell تفسیر RSI رو به سطح جدیدی رسوندن. این نیاز به بازنگری در تحلیل‌های چارتیست‌های قدیمی داره.

Wilder شرایط اشباع خرید رو برای برگشت قیمت مناسب می‌دونست، اما گاهی اشباع خرید می‌تونه نشونه قدرت روند هم باشه. واگرایی‌های نزولی هنوز هم سیگنال‌های فروش خوبی ایجاد می‌کنن، اما تریدرها توی روندهای قوی باید مراقب باشن، چون واگرایی نزولی توی این شرایط کاملاً طبیعیه.

واگرایی‌های نزولی و صعودی، در درجه اول به خود شاخص یا جفت ارز توجه می‌کنن و در درجه دوم به اقدام قیمت. اما با تاکید بیشتر بر اقدام قیمت، مفهوم واگرایی قیمت، دیدگاه ما نسبت به اسیلاتورهای حرکتی رو به چالش می‌کشه.

اگه واقعاً می‌خوای به عنوان یه تحلیل‌گر حرفه‌ای توی بازار فارکس فعالیت کنی، این نکته رو یادت باشه: اندیکاتور RSI یکی از پرکاربردترین و اساسی‌ترین ابزارهای تو خواهد بود. با گذشت این همه سال از زمانی که طرح اولیه‌اش ریخته شده، هنوز هم توی سال 2021، کار با این اندیکاتور فارکس یکی از بهترین روش‌ها برای فیلتر کردن تحلیل‌ها در تحلیل تکنیکال فارکس محسوب می‌شه.

این آموزش بخشی از دوره آموزش مجازی فارکس است. برای مشاهده تمام جلسات روی عبارت آموزش فارکس رایگان کلیک کنید.