فارکس چیست؟ حقیقت تلخ و شیرین بازار ارز از زبان یک تریدر واقعی و سردبیر

بگذارید رک و پوست‌کنده بگویم: احتمالاً شما هم بارها شنیده‌اید که فارکس چیست. شاید شنیده‌اید که می‌شود یک‌شبه در آن پولدار شد، یا اینکه تمام سرمایه‌تان را به باد می‌دهد. این بازار پر از شایعه، وعده‌های توخالی و البته ترس‌های بی‌پایه است. اما واقعیت فارکس چیست؟ آیا واقعاً بزرگ‌ترین فرصت زندگی شماست یا یک دام بزرگ و مخفی؟ من، به عنوان یک تحلیلگر ارشد بازار و یک تریدر که سال‌هاست در این آب‌های پر تلاطم شنا می‌کند، اینجا هستم تا بدون تعارف و خالی‌بندی‌های اینترنتی، حقیقت تلخ و شیرین FX را با شما در میان بگذارم. آماده‌اید؟ پس بیایید با هم ببینیم این بازار جهانی تبادل ارز چطور کار می‌کند، شما چطور می‌توانید از آن به نفع خودتان استفاده کنید و مهم‌تر از همه، چطور از ضررهای احمقانه و کلیشه‌ای جلوگیری کنید. این مقاله، نقشه راه شماست برای درک واقعی فارکس.

به زبان خیلی ساده و بدون پیچیدگی‌های آکادمیک، فارکس (Forex) بازاری است که در آن ارز کشورهای مختلف را به یکدیگر تبدیل می‌کنید. اما نه آن تبدیل ارز فیزیکی که در سفر انجام می‌دهید و اسکناس دستتان می‌گیرید! اینجا خبری از پول نقد نیست. در واقع، فارکس یک شبکه عظیم از اطلاعات و داده‌های ثبت شده از تبادلات ارز در سطح جهانی است. قیمت ارزها بر اساس عرضه و تقاضا نسبت به هم تغییر می‌کند و همین نوسانات، فرصت کسب درآمد را برای تریدرها فراهم می‌کند. در ادامه، گام به گام با این بازار آشنا می‌شویم تا به پاسخ کامل سوال فارکس چیست برسیم.

فارکس چیست؟ در یک نگاه (جدول مشخصات)

قبل از اینکه عمیق‌تر شویم، بیایید یک نمای کلی از این بازار بزرگ داشته باشیم تا درک بهتری از ماهیت آن پیدا کنید. این جدول، خلاصه‌ای از مهم‌ترین ویژگی‌های فارکس است:

مقایسه: فارکس آنلاین یا صرافی سنتی؟ تفاوت‌ها در چیست؟

شاید فکر کنید فارکس همان صرافی است، اما نه! این دو زمین تا آسمان با هم فرق دارند. بیایید ببینیم چرا:

فارکس (Forex) بازار جهانی تبادل ارز است؛ جایی که ارز کشورها، طلا، برخی شاخص‌ها و گاهی انرژی‌ها به‌صورت ۲۴ ساعته در پنج روز کاری بین بانک‌ها، مؤسسات مالی و معامله‌گران خرد مبادله می‌شود. شما در فارکس مستقیماً اسکناس فیزیکی جابه‌جا نمی‌کنید، بلکه روی تغییرات قیمتی نمادهایی مثل EURUSD، GBPUSD یا XAUUSD (طلا) معامله می‌کنید و از اختلاف قیمت خرید و فروش سود یا زیان به‌دست می‌آورید. علاوه بر جفت‌ارزها (مثل EURUSD، USDJPY، GBPUSD)، می‌توانید روی طلا و نقره، برخی شاخص‌های سهامی، نفت و بعضی کالاهای دیگر نیز معامله انجام دهید. البته این موضوع به امکانات بروکر شما بستگی دارد. به زبان ساده، یک حساب معاملاتی باز می‌کنید و از طریق پلتفرمی مثل MetaTrader روی نمادهای مختلف، بر اساس تحلیل خودتان، معامله خرید (Buy) یا فروش (Sell) باز می‌کنید.

طبق تجربه من در بازار، این فضا برای افرادی مناسب‌تر است که ریسک‌پذیر، صبور و اهل یادگیری مداوم هستند. اگر به اعداد، نمودار، تحلیل و برنامه‌ریزی علاقه دارید، می‌توانید با گذر زمان یک سیستم معاملاتی شخصی بسازید و از فارکس به‌عنوان یک ابزار سرمایه‌گذاری یا حتی شغل دوم استفاده کنید. در مقابل، افرادی که حوصله تمرین، مطالعه و مدیریت احساسات را ندارند، معمولاً در این بازار دچار فرسودگی و زیان‌های سنگین می‌شوند. این یک واقعیت تلخ است که بارها دیده‌ام.

مهم‌ترین ریسک‌های فارکس شامل لوریج (اهرم بالا و امکان از بین رفتن سریع سرمایه)، فشار روانی ناشی از نوسانات شدید قیمت، خطر انتخاب بروکر نامعتبر و نداشتن برنامه مشخص معاملاتی است. باور کنید، استفاده ناآگاهانه از اهرم می‌تواند باعث شود تنها با چند معامله اشتباه، بخش بزرگی از سرمایه شما از بین برود. به همین دلیل، آموزش اصولی، انتخاب بروکر قابل‌اعتماد و رعایت مدیریت سرمایه، پیش‌شرط‌های جدی ورود به این بازار هستند.

حداقل چیزی که یک تازه‌کار باید قبل از ورود بداند این است که: فارکس «مسیر سریع پولدار شدن» نیست، بلکه یک مهارت تخصصی است که نیاز به چند ماه تا چند سال یادگیری، تمرین روی حساب دمو، تهیه پلن معاملاتی، آشنایی با مفاهیمی مثل پیپ، لات، اسپرد، لوریج و مارجین و همچنین درک ریسک‌های حقوقی و عملیاتی دارد. هر کس قبل از ورود این واقعیت‌ها را بپذیرد، شانس بیشتری برای ماندگاری و رشد در این بازار خواهد داشت. به قول قدیمی‌ها، اول آب و هوا را بسنج، بعد دل به دریا بزن! این یک نصیحت دوستانه از یک تریدر با تجربه است.

کسب درآمد از فارکس: یک مثال واقعی از سفر من

برای درک بهتر اینکه چطور از نوسانات بازار فارکس سود می‌کنیم، بیایید به مثالی از یک سفر واقعی اشاره کنیم. اگر به کشور دیگری سفر کرده باشید، پس از پیاده شدن از هواپیما در کشور مقصد ابتدا باید پول خود را به پول رایج آن کشور تبدیل کنید.

برای این کار به یک صرافی مراجعه می‌کنید. در این صرافی‌ها معمولاً تابلوهایی قرار دارد که نرخ تبدیل ارز را نشان می‌دهد. نرخ تبدیل، نسبت قیمت دو واحد پولی دو کشور مختلف است. حالا فرض کنید شما دلار دارید و به ژاپن سفر کرده‌اید، باید این دلار را به ین ژاپن تبدیل کنید.

اگر روی تابلو ببینید که نوشته شده است ۱ دلار برابر است با ۱۰۰ ین و شما ۱۰ دلار داشته باشید، با خوشحالی ۱۰ دلار خود را با ۱۰۰۰ ین عوض خواهید کرد. یعنی شما دلار را فروخته‌اید و در مقابل، ین خریده‌اید. دقیقاً دو ارز را با یکدیگر تبادل کرده‌اید.

بازار فارکس دقیقاً مشابه همین است. شما ارزها را در مقابل یکدیگر مبادله می‌کنید. حال به اصطلاح معاملاتی فارکس، اگر یک آمریکایی باشید و به ژاپن بروید، شما دلار آمریکا را فروخته‌اید و ین ژاپن خریده‌اید. اگر به طور معجزه آسایی هنگام ترک ژاپن همچنان در جیب خود ین داشته باشید (توکیو شهر گرانی است!):

در فرودگاه هنگام ترک ژاپن مجدداً به صرافی مراجعه می‌کنید و می‌بینید هم‌اکنون که شما قصد فروش ین و خرید دلار را دارید، ارزش دلار کمتر شده است و شما می‌توانید در مقابل ین خود دلار بیشتری دریافت کنید. این تغییرات در نرخ ارز است که به شما اجازه می‌دهد در بازار فارکس کسب درآمد کنید. این نوسانات کوچک، اساس کار تریدرها برای سودآوری است. این همان چیزی است که ما در فارکس دنبالش هستیم: شکار نوسانات!

سایت اصلی فارکس چیست؟ (پاسخ به یک سوال پرتکرار)

یکی از سوالاتی که همیشه از ما پرسیده می‌شود، این است که سایت اصلی فارکس چیست؟ نکته اینجاست که این بازار نه مکان فیزیکی دارد و نه سایت مستقلی. بلکه Forex مجموعه‌ای از اطلاعات در خصوص خرید و فروش جفت‌ارزهای مختلف است. بنابراین، سایت مستقل و اصلی برای فارکس وجود ندارد، بلکه شما باید به واسطه بروکرها، به این اطلاعات و بازار دسترسی پیدا کنید. در آخر مقاله، مراحل ثبت نام در فارکس را شرح خواهیم داد.

بورس فارکس چیست؟ (تفاوت با بورس سهام)

در حقیقت، بازار فارکس یا همان بورس فارکس، آنچنان هم چیز پیچیده‌ای نیست. فارکس برگرفته از Foreign Exchange به معنی تبادل ارز خارجی است که به اختصار Forex گفته می‌شود. همانطور که از نام آن پیداست در این بازار برابری ارزهای خارجی مختلف را می‌توان در برابر هم معامله کرد.

در حال حاضر بازار فارکس بزرگترین بازار دنیاست که روزانه تریلیون‌ها دلار سرمایه در این بازار جابجا می‌شود. بازار مبادله ارز که معمولاً به عنوان “فارکس” یا “FX” شناخته می‌شود و بزرگترین بازار مالی در جهان است.

بازار FX یک بازار جهانی و بدون مرکزیت است. یعنی هیچ مرکز فیزیکی در دنیا ندارد و در آن واحدهای پولی جهان دست به دست مبادله می‌شوند. نرخ تبدیل ارز هر ثانیه تغییر می‌کند، بنابراین یک بازار دائماً گداخته و جاری است. مثال بالا که به تبادل ارز فیزیکی در صنعت گردشگری و تجارت بین‌المللی اشاره کردیم، درصد بسیار کمی از بازار تبادل ارز را پوشش می‌دهد.

بیشترین میزان تبادل ارز در بازار ارز جهانی به مقاصد سفته‌بازی و نوسان‌گیری (خرید و فروش) می‌شود. معامله‌گران ارز (که به عنوان نوسان‌گیر ارز نیز شناخته می‌شوند) اقدام به خرید ارز کرده، به این امید که در آینده بتوانند آنها را با قیمت بالاتری بفروشند.

در مقایسه با حجم کم ۲۲.۴ میلیارد دلاری روزانه بورس اوراق بهادار نیویورک (NYSE)، حجم ۶.۶ تریلیون دلاری بازار ارز در روز، حجم معامله غول‌پیکری به نظر می‌رسد. دقت کنید، تریلیون! بیایید با استفاده از تصویر گرافیکی هیولاها ابعاد موضوع را بهتر درک کنیم…

مقایسه حجم معاملات در بازار فارکس و بورس نیویورک: غول‌ها در برابر هم

برای اینکه عظمت بازار فارکس را بهتر درک کنید، این مقایسه عددی را ببینید:

بیایید در ادامه مبحث فارکس چیست یک مقایسه ساده انجام دهیم. بزرگترین بازار سهام جهان، بورس اوراق بهادار نیویورک (NYSE) است و روزانه حجم معامله‌ای در حدود ۲۲.۴ میلیارد دلار دارد. اگر ما از یک هیولا برای نشان دادن بورس نیویورک استفاده کنیم، تصویر اینگونه خواهد بود.

این تصویر بسیار ترسناک به نظر می‌رسد، چرا که این بازار بسیار بزرگ و تعیین‌کننده است. اگر اهل هیجان هستید و این بزرگی برای شما جذاب است، در ادامه همراه ما باشید.

امروزه در ایران از رادیو، تلویزیون، شبکه‌های اجتماعی حتی در کوچه و خیابان و بازار از افراد متخصص و غیرمتخصص اسم و صحبتی از بورس را می‌شنویم. شاید این تصور ایجاد شود که بازار بورس ایران بازار بزرگی است که این همه سر و صدا راه انداخته است، اما باید بدانید بازار بورس ایران در مقابل بازار بورس نیویورک بسیار کوچک و ناچیز است.

حال اگر بازار بورس نیویورک را با بازار جهانی فارکس مقایسه کنیم، پی به بزرگی واقعی بازار بورس فارکس خواهید برد. دوباره تصویر هیولای بازار بورس نیویورک را نگاه کنید، حال در تصویر زیر مقایسه آن با بازار جهانی فارکس را مشاهده کنید:

می‌بینید بازار بورس نیویورک به آن بزرگی هیچ شانسی در رقابت با بازار فارکس ندارد. نمودار میانگین حجم معاملات روزانه بازار فارکس، بورس اوراق بهادار نیویورک، بورس توکیو و بورس لندن را نگاه کنید:

بازار فارکس بیش از ۲۰۰ برابر بزرگتر است! بسیار عظیم است! اما صبر کنید. یک نکته این وسط وجود دارد! و آن هم حجم حقیقی معاملات در بازار فارکس است.

حجم حقیقی معاملات: افسانه یا واقعیت؟ (فریب تبلیغات را نخورید!)

تا اینجا کمی با فارکس چیست و حجم معاملات در بازار فارکس آشنا شدید. نوبت به بررسی حجم حقیقی معاملات در بازار فارکس رسیده است. این رقم عظیم ۶.۶ تریلیون دلاری، کل بازار ارز جهانی را شامل می‌شود. اما بازار “لحظه‌ای” (Spot Market) که بخشی از بازار ارز است و بیشتر معامله‌گران ارز شامل این بازار هستند، کمتر از ۲ تریلیون دلار در روز است.

همچنین اگر فقط می‌خواهید حجم معاملات روزانه معامله‌گران خرد را حساب کنید (منظور فعالان خرد در بازار فارکس است)، حتی کمتر از این میزان است. تعیین میزان دقیق بخش معاملات خرد بازار فارکس بسیار دشوار است، اما تخمین زده می‌شود که چیزی در حدود ۳-۵٪ از حجم کل معاملات روزانه فارکس باشد. یعنی حدود ۲۰۰-۳۰۰ میلیارد دلار (شاید حتی کمتر). این رقم هنوز هم بزرگ است، اما نه آن “غول” ۶.۶ تریلیون دلاری که در تبلیغات می‌بینید! اینجا جایی است که باید حواستان جمع باشد و فریب اعداد بزرگ را نخورید.

همانطور که می‌بینید بازار فارکس بزرگ است، اما نه به آن بزرگی که می‌خواهند به ما نشان دهند. طبق آمارهای مختلف در سال ۲۰۲۵ جمله انرژی‌زای “فارکس ۹.۶ تریلیون دلار است!” را باور نکنید. این رقم عظیم به نظر چشمگیر می‌آید، اما کمی گمراه‌کننده است. ما دوست نداریم غلو کنیم، ما فقط مقدار واقعی آن را می‌گوییم. واقعیت همیشه بهتر از تبلیغات پر زرق و برق است.

گذشته از اندازه آن، این بازار بندرت نیز بسته می‌شود! به عبارتی تقریباً به‌صورت شبانه‌روزی باز است. بازار فارکس ۲۴ ساعت شبانه‌روز و ۵ روز هفته باز است و فقط آخر هفته‌ها تعطیل است. بنابراین برخلاف بازارهای سهام یا اوراق قرضه، بازار فارکس در پایان هر روز کاری بسته نمی‌شود. در واقع، معاملات فقط به مراکز مالی مختلف در سراسر جهان انتقال می‌یابند.

روز معاملاتی در بازار فارکس با بیدار شدن معامله‌گران در اوکلند/ولینگتون استرالیا شروع می‌شود. سپس به سیدنی، سنگاپور، هنگ کنگ، توکیو، فرانکفورت، لندن و سرانجام به نیویورک می‌رود و مجدد معاملات دوباره در ولینگتون آغاز می‌شود! این یعنی همیشه یک فرصت برای معامله وجود دارد، اما نه اینکه همیشه باید معامله کنید! یادتان باشد، بازار همیشه باز است، اما شما نیازی ندارید همیشه در آن باشید. استراحت و دوری از چارت، بخش مهمی از استراتژی یک تریدر موفق است.

مفاهیم پایه در فارکس برای مبتدی‌ها (از زبان یک تریدر)

اگر می‌خواهید در فارکس موفق شوید، باید زبان آن را بلد باشید. این‌ها مهم‌ترین اصطلاحاتی هستند که هر تریدر باید بداند. بدون فهم این‌ها، مثل این است که بدون نقشه وارد جنگل شوید:

جفت‌ارز (Currency Pair – Base / Quote): در فارکس همیشه یک ارز را در برابر ارز دیگر معامله می‌کنید؛ به این ترکیب جفت‌ارز می‌گویند، مثل EURUSD. بخش اول (EUR) ارز پایه (Base) است و بخش دوم (USD) ارز متقابل یا مظنه (Quote) است. وقتی می‌گوییم EURUSD = 1.0800 یعنی برای خرید هر ۱ یورو باید ۱.۰۸ دلار بپردازید. این پایه و اساس هر معامله شماست. اگر این را نفهمید، هیچ‌چیز را نفهمیده‌اید!

پیپ (Pip): پیپ کوچک‌ترین واحد تغییر قیمت در اکثر جفت‌ارزهاست و معمولاً چهارمین رقم بعد از اعشار محسوب می‌شود؛ مثلاً حرکت از 1.0800 به 1.0810 یعنی ۱۰ پیپ. پیپ واحدی است که با آن سود و زیان خود را اندازه‌گیری می‌کنید. (برای توضیحات کامل‌تر می‌توانید در مقاله اختصاصی پیپ چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟ مطالعه کنید.) بدون درک پیپ، نمی‌توانید سود و زیان خود را حساب کنید. این الفبای سود و زیان شماست.

لات (Lot – حجم معامله): لات واحد استاندارد حجم معامله در فارکس است. یک لات استاندارد معادل ۱۰۰ هزار واحد از ارز پایه است. بسیاری از تازه‌کارها با ۰.۱ لات (مینی‌لات – ۱۰ هزار واحد) یا ۰.۰۱ لات (میکرولات – هزار واحد) شروع می‌کنند تا ریسک خود را کنترل کنند. هرچه حجم (لات) بالاتر باشد، مقدار سود و زیان به‌ازای هر پیپ بیشتر می‌شود. اشتباه در انتخاب لات، قاتل حساب‌های کوچک است! این را جدی بگیرید.

اسپرد (Spread): اسپرد اختلاف بین قیمت خرید (Ask) و فروش (Bid) است و در واقع هزینه پنهان هر معامله محسوب می‌شود. هرچه اسپرد کمتر باشد، ورود شما به معامله ارزان‌تر است. بروکرها درآمد اصلی خود را از همین اسپرد (و گاهی کمیسیون جداگانه) به‌دست می‌آورند. همیشه به اسپرد توجه کنید، مخصوصاً در زمان اخبار مهم که اسپردها می‌توانند وحشتناک شوند!

لوریج و مارجین (Leverage & Margin): لوریج در فارکس اهرمی است که بروکر در اختیار شما قرار می‌دهد تا با سرمایه‌ای بیشتر از موجودی واقعی خود معامله کنید؛ مثلاً با لوریج ۱:۵۰۰ می‌توانید با ۵۰۰ برابر موجودی، پوزیشن باز کنید. مارجین در فارکس مقدار وجهی است که به‌عنوان وثیقه برای باز ماندن معاملات کنار گذاشته می‌شود. استفاده آگاهانه از لوریج می‌تواند مفید باشد، اما استفاده افراطی از آن مهم‌ترین عامل نابودی سریع حساب‌هاست. لوریج شمشیر دو لبه است، مراقب باشید! این جمله را حک کنید.

مارجین کال / کال مارجین در فارکس (Margin Call): اگر ضرر معاملات شما آن‌قدر زیاد شود که مارجین آزاد حساب تقریباً تمام شود، بروکر به نقطه‌ای می‌رسد که دیگر اجازه ادامه معاملات را نمی‌دهد؛ این وضعیت «مارجین کال» است. در این حالت، بروکر ممکن است بخشی یا همه پوزیشن‌های شما را به‌صورت خودکار ببندد تا از منفی‌شدن حساب جلوگیری کند. مارجین کال نتیجه مستقیم مدیریت ریسک ضعیف و استفاده افراطی از لوریج است. هدف شما باید این باشد که هرگز مارجین کال نشوید! این یعنی فاجعه برای یک تریدر.

یک مثال کاملاً عددی از یک معامله واقعی فارکس (چگونه سود و زیان را حساب کنیم؟)

برای اینکه همه این مفاهیم را در عمل ببینید، فرض کنید روی نماد EURUSD در قیمت 1.0800 یک معامله خرید (Buy) با حجم ۰.۱ لات باز می‌کنید. حد ضرر (Stop Loss) را روی 1.0750 قرار می‌دهید و حد سود (Take Profit) را روی 1.0900 تنظیم می‌کنید. به زبان ساده، شما انتظار دارید قیمت از 1.0800 بالا برود و اگر سناریوی شما درست باشد، در محدوده 1.0900 از معامله خارج شوید؛ اگر هم تحلیل اشتباه باشد، حداکثر تا 1.0750 ضرر را می‌پذیرید.

در جفت‌ارز EURUSD، پیپ معمولاً چهارمین رقم بعد از اعشار است؛ بنابراین حرکت از 1.0800 به 1.0801 یعنی ۱ پیپ. فاصله بین نقطه ورود (1.0800) تا حد ضرر (1.0750) معادل ۵۰ پیپ است و فاصله بین نقطه ورود تا حد سود (1.0900) معادل ۱۰۰ پیپ. حالا باید ببینیم هر پیپ روی حجم ۰.۱ لات چند دلار است.

یک لات استاندارد EURUSD معادل ۱۰۰ هزار واحد یورو است و ارزش هر پیپ معمولاً ۱۰ دلار است. در حجم ۰.۱ لات (۱۰ هزار واحد)، ارزش هر پیپ تقریباً ۱ دلار می‌شود. بنابراین در این مثال، اگر حد سود شما فعال شود و قیمت از 1.0800 تا 1.0900 حرکت کند، ۱۰۰ پیپ سود × ۱ دلار به‌ازای هر پیپ = ۱۰۰ دلار سود خواهید داشت.

در مقابل، اگر بازار خلاف تحلیل شما حرکت کند و حد ضرر 1.0750 فعال شود، ۵۰ پیپ ضرر × ۱ دلار به‌ازای هر پیپ = ۵۰ دلار ضرر می‌کنید. در این معامله، شما ۵۰ دلار ریسک کرده‌اید تا ۱۰۰ دلار سود احتمالی به‌دست آورید؛ یعنی نسبت ریسک به بازده (Risk/Reward) معامله ۱:۲ است. این نوع محاسبه ساده به شما کمک می‌کند قبل از ورود، دقیقاً بدانید چه مقدار از سرمایه را در معرض ریسک قرار می‌دهید و آیا این معامله ارزش ریسک‌کردن دارد یا خیر. این یعنی مدیریت ریسک هوشمندانه! چیزی که ۹۰ درصد تریدرهای تازه‌کار نادیده می‌گیرند. این اشتباه را شما نکنید!

تاریخچه فارکس: از مبادله کالا تا بازار دیجیتال

بازار فارکس (forex) با الگوبرداری از بازارهای سنتی و بورس‌های اولیه شکل گرفته است. بیایید نگاهی کوتاه به این سیر تکامل بیندازیم:

بازار سنتی: ریشه‌های اولیه

در گذشته دور، کشاورز گندم را تولید می‌کرد و به آسیابان می‌فروخت. آسیابان آرد را به نانوا و در آخر نانوا نان را به مصرف‌کننده می‌فروخت. از آنجایی که واسطه‌گری قدمتی دیرینه داشته، در آن زمان نیز واسطه‌هایی وجود داشتند که گندم را از کشاورز خریداری کرده و وقتی قیمت بالاتر می‌رفت، گندم را به آسیابان می‌فروختند. در واقع این افراد نه مثل کشاورز تولیدکننده بودند، نه مثل خریداران مصرف‌کننده. بلکه فقط کالایی را می‌خریدند که از فروش آن سود کنند. این افراد سرمایه بلااستفاده‌ای داشتند که می‌خواستند آن را افزایش دهند. بله، سفته‌بازی از همان ابتدا وجود داشته است!

بازار بورس اولیه: اولین قدم‌ها

پس از سال‌ها، مشکلاتی چون انبار کردن کالا تا زمان افزایش قیمت و خوابانیدن سرمایه به مدت طولانی باعث شد تا سرمایه‌داران نوعی دیگر از بازار را به وجود آورند. به طور مثال فردی طلایی را از شهر دیگری خریداری می‌کرد و پس از کمی تغییرات آن را به قیمت بالاتر می‌فروخت. در این حالت نیاز به انبار کردن کالا و خوابانیدن سرمایه نبود. پس سرمایه‌داران سرمایه خود را به این فرد می‌دادند و در مقابل، قراردادی می‌بستند که به ازای مثلاً هر ۱۰۰ دینار طلا، نصف سود را شریک شوند. به مرور افراد بیشتری مشتاق این نوع کسب درآمد شدند و در مقابل سرمایه، برگه‌ای به عنوان مشارکت دریافت می‌کردند.

ظهور بازار بورس: سازوکار مدرن

به مرور زمان، بازارهای بورس اولیه به صورت قانونی درآمد و دولتمردان با وضع قوانین این بازار را هدفمند کردند. تولیدکنندگان با افزایش سرمایه، کسب‌وکار خود را رونق می‌دادند و سرمایه‌گذارانی که خود توان تولید نداشتند، در سود و زیان تولیدکننده شریک می‌شدند. امروزه بازار بورس در تمام جهان گسترش پیدا کرده و در هر کشوری، سرمایه‌داران می‌توانند با حمایت از تولید داخلی در بازار بورس شرکت کنند که موقعیت خوبی برای افزایش سرمایه نیز هست.

پیدایش فارکس یا همان Forex Market: تولد یک غول جهانی

بازار فارکس برخلاف بازار بورس، هیچ بازار فیزیکی متمرکزی ندارد و فقط در پلتفرم‌های تجاری قابل معامله است. بازار جهانی ارز از سال ۱۹۷۱ میلادی ساختاری منسجم یافت و از سال ۱۹۹۸ میلادی با توجه به پیشرفت تکنولوژی، روند رشد و توسعه آن آغاز شد.

همانطور که از نام Forex پیداست، در این بازار برابری ارزهای خارجی در مقابل یکدیگر معامله شده و ضریب تبادل این معاملات بر اساس میزان عرضه و تقاضا میان معامله‌گران تعیین می‌شود. نرخ مبادلات ارزی در بازار فارکس به عنوان مرجعی برای انجام معاملات بین‌المللی در تمام زمینه‌های اقتصادی مربوطه است. عمده‌ترین و تأثیرگذارترین افراد در بازار فارکس بانک‌های مرکزی، مؤسسات مالی بزرگ، بانک‌های تجاری، شرکت‌های سرمایه‌گذاری، صرافی‌ها و سفته‌بازان حقیقی هستند.

کارگزار و نهادهای نظارتی: ضامن امنیت شما در بازار فارکس

ماهیت غیرمتمرکز بازار فارکس باعث شکل‌گیری کارگزاران و قوانین بین‌المللی در این بازار شده است. در واقع معامله‌گران هم به عنوان خریدار و هم فروشنده در این بازار فعالیت دارند و کارگزاران رابط بین خریداران و فروشندگان در این بازار هستند که از طریق یک کانال بین‌بانکی این تراکنش‌ها را انجام می‌دهند. کارگزاری‌ها یا همان بروکر های فارکس تحت نظر نهاد‌های نظارتی (رگولاتوری) فعالیت می‌نمایند.

با توجه به ماهیت غیرمتمرکز بازار فارکس، این سازمان‌ها با وضع قوانین و پیگیری فعالیت‌های کارگزاران، سعی دارند از بروز مشکلات و تخلفات گوناگون توسط آن‌ها جلوگیری نمایند. خود این نهادها، تحت نظارت دستگاه اقتصادی کشورهای مبدأ هستند. امروزه سازمان‌های نظارتی زیادی در اقصی نقاط جهان مشغول فعالیتند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• NFA (آمریکا)
• FCA (انگلستان)
• FINMA (سوئیس)
• BaFin (آلمان)
• Mifid (اتحادیه اروپا)
• ASIC (استرالیا)
• FMA (نیوزلند)
• CySEC (قبرس)

ایزو کدها (ISO) و نمادها: زبان مشترک بازار فارکس

نمادها علامت‌های اختصاری هستند که سازمان استاندارد جهانی (ISO) برای ارزها، شاخص‌ها و کالاهای اساسی معین نموده است. این نمادها معمولاً سه‌حرفی هستند. در بازار فارکس این سه حرف طبق قاعده زیر تعیین می‌شوند:

1. دو حرف اول: نماد علامت اختصاری کشور مربوطه
2. حرف سوم: نماد یا حرف اول ارز مربوطه

کاربردی‌ترین نمادها:

• دلار ایالات متحده امریکا United States Dollar USD
• یورو اتحادیه اروپا European Union Euro EUR
• ین ژاپن Japanese Yen JPY
• پوند انگلستان Pound Sterling GBP
• فرانک سوئیس Swiss Franc CHF
• دلار استرالیا Australian Dollar AUD
• دلار کانادا Canadian Dollar CAD
• یک اونس طلا Gold ounce XAU
• یک اونس نقره Silver ounce XAG

مزایا و معایب بازار فارکس (از نگاه یک تریدر واقعی)

یکی از مهم‌ترین مزایای بازار فارکس، ۲۴ ساعته بودن آن در پنج روز کاری هفته است؛ یعنی شما می‌توانید بسته به برنامه زندگی خود، زمان‌های مختلفی را برای تحلیل و معامله انتخاب کنید. این ویژگی برای افرادی که شغل اصلی دیگری دارند و به‌دنبال یک فعالیت جانبی هستند، جذاب است. من خودم بارها مجبور شده‌ام در ساعت‌های غیرمعمول پای چارت بنشینم و این انعطاف‌پذیری واقعاً کمک‌کننده است.

مزیت مهم دیگر، نقدشوندگی بسیار بالای این بازار است. حجم معاملات روزانه در فارکس به‌صورت تریلیونی محاسبه می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود در اکثر زمان‌ها بتوانید با اختلاف قیمتی منطقی وارد و خارج شوید. همچنین امکان شروع با سرمایه‌های نسبتاً کم و دسترسی به نمادهای متنوع (ارزها، طلا، برخی شاخص‌ها، نفت و…) از یک حساب معاملاتی، انعطاف‌پذیری زیادی به معامله‌گر می‌دهد.

در مقابل، فارکس ریسک‌ها و معایب جدی هم دارد. لوریج بالا اگر بدون آموزش و مدیریت سرمایه استفاده شود، می‌تواند تنها در چند معامله اشتباه حساب را به‌طور کامل نابود کند. این را از من بشنوید: لوریج دوست نادان شماست! علاوه بر آن، در برخی کشورها مانند ایران، مسئله انتخاب بروکر معتبر و قابل اعتماد پیچیده‌تر است و خطر مواجهه با بروکرهای نامعتبر یا خارج از چارچوب نظارتی بیشتر می‌شود. این یک واقعیت تلخ است که باید به آن توجه کنید و شما هم باید بسیار محتاط باشید.

فارکس همچنین بازاری است که فشار روانی در آن بسیار بالاست. نوسانات سریع، ترس از دست‌دادن فرصت‌ها (FOMO)، وسوسه انتقام از بازار بعد از ضرر و وابستگی احساسی به پول، همه عواملی هستند که اگر مدیریت نشوند، به تصمیم‌های عجولانه و زیان‌بار منجر می‌شوند. طبق تجربه من، بازار به بی‌رحمی به شما نشان می‌دهد که احساساتتان چقدر می‌توانند گران تمام شوند. در نتیجه، هرچند مزایای فارکس جذاب است، اما بدون آموزش، تمرین و کنترل احساسات، همین مزایا می‌توانند به تهدید تبدیل شوند.

چه کسانی در بازار فارکس فعالیت می‌کنند؟ (شما کجای این پازل هستید؟)

بازار فارکس، مانند یک اکوسیستم بزرگ، میزبان بازیگران مختلفی است که هر کدام نقش خود را ایفا می‌کنند. از بزرگترین نهادهای مالی تا کوچکترین تریدرهای خرد، همه در این بازار حضور دارند:

• بانک‌های مرکزی و تجاری بزرگ: این‌ها غول‌های بازار هستند. بانک‌های مرکزی برای مدیریت ذخایر ارزی کشور، کنترل تورم و تثبیت نرخ ارز وارد بازار می‌شوند. بانک‌های تجاری بزرگ (مثل Deutsche Bank، UBS، Citi و…) نیز بخش عظیمی از معاملات را برای مشتریان خود یا برای مدیریت ریسک‌های ارزی خود انجام می‌دهند.
• شرکت‌های بین‌المللی: شرکت‌هایی که در چندین کشور فعالیت می‌کنند، دائماً نیاز به تبدیل ارز دارند تا حقوق کارمندان را بپردازند، مواد اولیه بخرند یا سود خود را به کشور مبدأ برگردانند. این معاملات نیز حجم قابل توجهی از بازار را تشکیل می‌دهند.
• صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سفته‌بازان بزرگ: این نهادها با سرمایه‌های کلان، به دنبال کسب سود از نوسانات نرخ ارز هستند. آن‌ها با تحلیل‌های پیچیده و الگوریتم‌های پیشرفته، حجم‌های بسیار بزرگی را جابجا می‌کنند.
• بروکرها (کارگزاری‌ها): بروکرها واسطه‌هایی هستند که دسترسی تریدرهای خرد (مثل من و شما) را به بازار بین‌بانکی فراهم می‌کنند. آن‌ها پلتفرم معاملاتی و ابزارهای لازم را در اختیار ما قرار می‌دهند.
• تریدرهای خرد (مثل من و شما): ما با سرمایه‌های کوچک‌تر (نسبت به نهادهای بزرگ) و از طریق بروکرها وارد بازار می‌شویم. هدف ما نیز کسب سود از نوسانات قیمت جفت‌ارزها، طلا، نفت و سایر نمادهاست. این بخش، جایی است که شما می‌توانید وارد شوید، اما نیاز به دانش و آمادگی زیادی دارد.

شما به عنوان یک تریدر خرد، در انتهای این زنجیره قرار دارید، اما این به معنای بی‌اهمیت بودن نقش شما نیست. با دانش، تجربه و مدیریت ریسک صحیح، می‌توانید سهم خود را از این بازار بزرگ بگیرید. فقط یادتان باشد که در برابر این غول‌ها، باید هوشمندانه عمل کنید.