اگر فکر میکنید ترید کردن فقط به معنای پیدا کردن یک اندیکاتور جادویی یا دنبال کردن سیگنالهای کانالهای تلگرامی است، سخت در اشتباهید. بزرگترین تریدرهای تاریخ، از جمله ریچارد دونچیان، ثابت کردهاند که موفقیت در بازار، بیش از هر چیز به مدیریت ریسک و روانشناسی صحیح وابسته است.
ریچارد دونچیان (Richard Donchian) یک سرمایهگذار و اقتصاددان ارمنیتبار آمریکایی بود که در اوایل قرن بیستم، پایهگذار بسیاری از اصول تحلیل تکنیکال مدرن شد. او نه تنها سیستمهای معاملاتی مبتنی بر میانگین متحرک را معرفی کرد، بلکه مجموعهای از ۲۰ قانون معاملاتی را تدوین کرد که حتی امروز هم، با وجود پیشرفت تکنولوژی، به همان اندازه کاربردی هستند.
این مقاله، خلاصهای از تجربه چندین ساله من در بازار است که با فیلتر کردن و بهروزرسانی قوانین معاملاتی ریچارد دونچیان، به شما کمک میکند تا نگاه عمیقتری به بازار داشته باشید. این قوانین به دو بخش کلی (روانشناسی و مدیریت ریسک) و فنی (تحلیل چارت) تقسیم میشوند. آمادهاید تا ذهنیت خود را به یک تریدر حرفهای تغییر دهید؟
نقشه راه مقاله
آنچه یاد میگیرید
درک عمیق از روانشناسی بازار و نحوه مدیریت ریسک بر اساس اصول ریچارد دونچیان.
تحلیل تکنیکال کاربردی
آموزش استفاده از حجم، خطوط روند و الگوهای قیمتی برای تصمیمگیری بهتر.
چگونه ضرر را محدود کنیم؟
یادگیری استراتژیهای عملی برای کنترل ضررهای بزرگ و افزایش سودهای کوچک.
بخش اول: ۱۱ دستورالعمل کلی (روانشناسی و مدیریت ریسک)
این بخش، مهمترین بخش برای تریدرهای مبتدی است. قبل از اینکه به چارت نگاه کنید، باید ذهنیت خود را درست کنید. دونچیان معتقد بود که بازار، یک موجود زنده است که تحت تاثیر احساسات جمعی قرار میگیرد. این قوانین به شما کمک میکنند تا از این دامهای روانی دوری کنید.
۱. فریب جو روانی بازار را نخورید
وقتی همه درباره یک دارایی خاص صحبت میکنند و جو عمومی بازار به شدت صعودی یا نزولی است، وقت احتیاط است. بازار همیشه خلاف جهت انتظار اکثریت حرکت میکند. اگر همه در حال خرید هستند، احتمالاً دیر یا زود شاهد یک اصلاح قیمت خواهید بود. این همان جایی است که تریدرهای حرفهای به دنبال فرصت فروش میگردند.
۲. رکود قبل از طوفان: حجم معاملات را زیر نظر بگیرید
وقتی قیمت در یک محدوده باریک (کنسالیدیشن یا رنج) قرار میگیرد و نوسان کمی دارد، به حجم معاملات دقت کنید. افزایش ناگهانی حجم در این دوره، نشاندهنده شروع حرکت بعدی است. اگر حجم با حرکت صعودی همراه باشد، سیگنال خرید است و اگر با حرکت نزولی همراه باشد، سیگنال فروش. این یک اصل کلاسیک است که امروز هم کار میکند.
۳. اصل طلایی: ضرر کم، سود زیاد
این قانون، بر تمام قوانین دیگر ارجحیت دارد. تریدرهای آماتور همیشه به دنبال سودهای کوچک هستند و ضررهای بزرگ را نگه میدارند. تریدرهای حرفهای برعکس عمل میکنند: ضررهای کوچک را بلافاصله میبندند و اجازه میدهند سودهایشان تا جایی که ممکن است رشد کند. اگر این یک قانون را رعایت کنید، ۹۰ درصد راه را رفتهاید.
۴. وقتی شک دارید، وارد نشوید
در زمان عدم قطعیت بازار، حجم معاملات خود را کاهش دهید یا اصلاً معامله نکنید. تنها زمانی وارد معامله شوید که سیگنالهای قوی و واضحی دارید. تمرکز روی تنظیمات خاص و سیگنالهای مطمئن، ریسک شما را به شدت کاهش میدهد. اگر برای ورود به معامله به قطعیت منطقی نرسیدهاید، دست نگه دارید.
۵. صبر، کلید نسبت ریسک به ریوارد عالی
دونچیان میگوید پس از یک حرکت قوی سه روزه، دنبال پوزیشن ندوید. منتظر یک برگشت کوچک (پولبک) باشید. این برگشت یک روزه، نسبت ریسک به ریوارد شما را به شدت بهبود میبخشد. صبر کردن، بهترین راهکار برای پیدا کردن بهترین نقطه ورود با کمترین ریسک است.
۶. استاپ لاس و تریلینگ استاپ: ابزار مدیریت سرمایه
استفاده از حد ضرر (Stop Loss) برای محافظت از سرمایه و تریلینگ استاپ (Trailing Stop) برای حفظ سودهای کسب شده، ضروری است. حد ضرر شما باید بر اساس ساختار چارت و الگوی قیمتی باشد، نه یک عدد دلخواه. برای مثال، حد ضرر در الگوی مثلث با حد ضرر در الگوی کندل استیک متفاوت است. همیشه استراتژی خود را با ابزار مدیریت ریسک تطبیق دهید.
۷. همرنگ جماعت شو (در جهت روند)
همیشه در جهت روند اصلی معامله کنید. اگر روند صعودی است، پوزیشنهای خرید شما باید بزرگتر و بیشتر از پوزیشنهای فروش باشند. دونچیان این را با یک مثال ریاضی توضیح میدهد: یک پوزیشن فروش در روند نزولی از ۵۰ به ۴۰، ۲۰ درصد سود میدهد، اما یک پوزیشن خرید در روند صعودی از ۴۰ به ۵۰، ۲۵ درصد سود میدهد. در بلندمدت، ترید در جهت روند، سود بیشتری به همراه دارد.
۸. دقت در اجرای سفارشات
هنگام ورود به معامله، از دستورات محدود (Limit Orders) استفاده کنید تا قیمت بهتری بگیرید. هنگام خروج، از سفارشات بازار (Market Orders) استفاده کنید تا مطمئن شوید که به سرعت از معامله خارج میشوید. این یک نکته فنی کوچک اما حیاتی است. همچنین، حواستان باشد که به اشتباه دکمه خرید را به جای فروش فشار ندهید! این اتفاق برای همه پیش میآید، اما تریدر حرفهای تمرکز خود را حفظ میکند.
۹. قدرت نسبی بازارها
داراییهایی را بخرید که در حال حاضر قوی هستند (روند صعودی قوی) و داراییهایی را بفروشید که ضعیف هستند (روند نزولی قوی). این اصل به خصوص در بازار فارکس، برای انتخاب جفت ارزها کاربرد دارد. به دنبال جفت ارزهایی باشید که قدرت روند خوبی دارند. معامله در جهت روند قوی، ریسک شما را کاهش میدهد.
۱۰. دنبال دلیل حرکت بگردید
همیشه به دنبال حرکتهایی باشید که پشتوانه و دلیل منطقی دارند. روندها و حرکتهای ناگهانی که بدون دلیل مشخص ایجاد میشوند، اغلب پایدار نیستند. یک تریدر حرفهای، دلیل اصلی حرکت بازار را بررسی میکند تا از پایداری آن مطمئن شود.
۱۱. فیلتر کردن نویز بازار
دونچیان میگوید سطح فعالیت بازار و ویژگیهای تجاری آن به اندازه تحلیل تکنیکال اهمیت دارد. اگرچه تفسیر دقیق منظور او از “سطح فعالیت” دشوار است، اما میتوان آن را به نوسانات و دامنه حرکتی چارت تعبیر کرد. در بازارهایی که نوسان بالا و نویز زیادی دارند، معامله دشوارتر است. سعی کنید بازارهایی را انتخاب کنید که حرکتهای واضحتری دارند.
بخش دوم: ۹ دستورالعمل فنی (تحلیل چارت)
این بخش، قوانین فنی و الگوهای قیمتی مورد علاقه دونچیان را شرح میدهد. اینها ابزارهایی هستند که به شما کمک میکنند تا نقاط ورود و خروج دقیقتری پیدا کنید.
۱۲. الگوی رنج: استراحت قبل از ادامه حرکت
بر اساس تجربه دونچیان، وقتی قیمت پس از یک روند صعودی وارد یک محدوده رنج میشود، احتمالاً دوباره به اندازه حرکت اولیه صعود خواهد کرد. پس از این صعود دوم، تحلیلگران میتوانند منتظر نزول باشند. همین الگو در روند نزولی هم صادق است: پس از رنج، قیمت دوباره به اندازه نزول اولیه کاهش مییابد و سپس احتمالاً برمیگردد.
۱۳. رنج به عنوان حمایت/مقاومت
اگر قیمت پس از یک روند صعودی وارد رنج شود و سپس دوباره صعود کند، بالاترین قیمت در صعود دوم، به عنوان مقاومت عمل خواهد کرد. در روند نزولی نیز، پایینترین قیمت در نزول دوم، به عنوان حمایت عمل میکند. این قانون به شما کمک میکند تا سطوح کلیدی حمایت و مقاومت را پیشبینی کنید.
۱۴. واکنش به خط روند: فرصت خرید/فروش
در یک روند صعودی، وقتی قیمت با حجم کم یا متوسط به سمت خط روند کاهش مییابد، به دنبال فرصت خرید باشید. این یک پولبک سالم است. برعکس، در روند نزولی، وقتی قیمت با حجم کم به سمت خط روند حرکت میکند، به دنبال فرصت فروش باشید. این واکنشها، بهترین نقاط ورود را به شما میدهند.
۱۵. شکست خط روند: تغییر فاز بازار
اگر قیمت به سمت خط روند صعودی کاهش یابد، اما به جای برگشت قوی، در امتداد خط روند حرکت کند و نتواند از آن فاصله بگیرد، آماده شکست روند باشید. این نشان میدهد که قدرت خریداران ضعیف شده است. برخورد مکرر قیمت به خط روند بدون برگشت قوی، احتمال شکستن آن را افزایش میدهد.
۱۶. روندهای بزرگ و کوچک: فریمهای زمانی متفاوت
خطوط روند اصلی، روند بلندمدت را نشان میدهند و خطوط روند کوچک، روندهای کوتاهمدت را. وقتی قیمت در جهت روند اصلی حرکت میکند (مثلاً در روند صعودی)، از خطوط روند کوچک نزولی برای تشخیص فرصت خرید استفاده کنید. این همان تحلیل چند فریم زمانی است. همچنین، شکست خطوط روند کوچک میتواند پیشبینیکننده شکست روند بزرگتر باشد.
۱۷. الگوی مثلث: جهت شکست مهم است
دونچیان میگوید مثلثها معمولاً از سمتی میشکنند که صاف است. یک مثلث صعودی (Ascending Triangle) که سقف صاف دارد، معمولاً به سمت بالا میشکند. یک مثلث نزولی (Descending Triangle) که کف صاف دارد، معمولاً به سمت پایین میشکند. تریدر باید به دنبال سرنخهای دیگری (مانند حجم) باشد تا مطمئن شود که آیا این الگو، نشاندهنده توزیع یا انباشت است.
۱۸. حجم: نشانگر پایان روند
افزایش شدید حجم معاملات در انتهای یک روند طولانی، اغلب نشاندهنده پایان آن است. این افزایش حجم، میتواند به صورت “اوج خرید” (Climax Buying) در انتهای روند صعودی یا “اوج فروش” (Climax Selling) در انتهای روند نزولی باشد. این سیگنال، به شما هشدار میدهد که بازار در حال تغییر فاز است.
۱۹. گپها: همه گپها پر نمیشوند
این یک باور غلط رایج است که “همه گپها باید پر شوند”. دونچیان میگوید شکافهای قیمتی (Gaps) میتوانند نشاندهنده شروع یک روند جدید باشند و پر نشوند. شکافهای تداوم (Continuation Gaps) در جهت روند ایجاد میشوند و نشاندهنده ادامه روند هستند. شکافهای خستگی (Exhaustion Gaps) در انتهای روند ایجاد میشوند. تریدر نباید صرفاً بر اساس پر شدن گپ معامله کند، مگر اینکه نوع گپ را تشخیص دهد.
۲۰. اصلاح قیمت: فرصت ورود مجدد
در یک روند افزایشی، اگر قیمت یک روز کاهش یافت (اصلاح قیمتی)، پوزیشن خرید بگیرید، به خصوص اگر این کاهش با حجم معاملات پایین همراه باشد. این نشان میدهد که اصلاح موقتی است و روند اصلی ادامه خواهد یافت. همین اصل در روند نزولی هم صادق است: در یک روند کاهشی، اگر قیمت یک روز افزایش یافت، پوزیشن فروش بگیرید (اگر حجم کاهش یافته باشد).
جمعبندی: سه اصل کلیدی دونچیان
اگر بخواهیم تمام ۲۰ قانون معاملاتی ریچارد دونچیان را در سه کلمه خلاصه کنیم، به این نتیجه میرسیم:
- روند (Trend): همیشه در جهت روند اصلی معامله کنید. در روند صعودی به دنبال خرید باشید و در روند نزولی به دنبال فروش.
- حجم (Volume): حجم معاملات نقش حیاتی در تایید روند دارد. حرکت قیمت در جهت روند اصلی باید با حجم بالا همراه باشد. افزایش ناگهانی حجم اغلب نشاندهنده پایان روند است.
- کنسالیدیشن (Consolidation): تثبیت قیمت در بازه زمانی کوتاه، معمولاً نشاندهنده ادامه روند قبلی است. اما تثبیت طولانیمدت میتواند نشاندهنده بازگشت بازار باشد و خطوط حمایت و مقاومت کلیدی را مشخص میکند.