تا حالا شده حس کنی داری درست تحلیل میکنی، اما بازار خلاف انتظار تو حرکت میکنه؟ یا شاید یه معامله خوب رو به خاطر یه ترس بیمورد از دست دادی؟ اگه جوابت مثبته، احتمالاً با یکی از بزرگترین دشمنان تریدرها روبرو شدی: تعصب غلط. من به عنوان یه تریدر واقعی که سالها توی این بازار نفس کشیدم، میدونم که این ذهنیتهای اشتباه چقدر میتونن مخرب باشن. این مقاله فقط یه لیست ساده از سوگیریهای شناختی نیست؛ قراره با هم ریشهیابی کنیم که چطور این تلههای ذهنی، روی تصمیماتت در فارکس تأثیر میذارن و چطور میتونی ازشون عبور کنی.
نقشه راه مقاله
آنچه یاد میگیرید
با 6 تعصب غلط رایج در فارکس آشنا میشی، میفهمی چطور ذهنیتت روی سود و زیانت اثر میذاره، و مهمتر از همه، راهکارهای عملی برای غلبه بر این تلههای ذهنی رو یاد میگیری.
روانشناسی بازار فارکس: چرا عدم تعصب غلط حیاتی است؟
توی بازار فارکس، یکی از اساسیترین چیزهایی که باید حسابی حواست بهش باشه، اینه که نسبت به تحلیلها و پیشبینیهات، تعصب غلط نداشته باشی. از دیدگاه روانشناسی بازار فارکس، خیلی مهمه که بدون این سوگیریها به بازار نگاه کنیم و تفاوت بین پایبندی به یه تحلیل درست و استراتژی با تعصب کورکورانه رو بفهمیم. سوگیریهای شناختی، همون تمایلات ذاتی ذهن انسان هستن که باعث میشن به روشهای غیرمنطقی فکر کنیم، قضاوت کنیم و رفتار کنیم؛ روشهایی که اغلب منطق، استدلال درست یا قضاوت صحیح رو نقض میکنن.
این بخش از آموزش، بخشی از دوره کامل آموزش فارکس ماست. اگه دوست داری همه جلسات رو ببینی، میتونی از منوی سایت استفاده کنی.
دوره کامل آموزش غیر حضوری فارکس
شاید خودت هم به عنوان یه انسان و یه سرمایهگذار معمولی، با وجود مشکلات روزمره که ممکنه قربانیشون بشی، از این ناکارآمدیهای ذهنی بیخبر باشی. لیست کامل سوگیریهای شناختی خیلی طولانیه، اما اینجا روی 6 مورد از رایجترینها تمرکز میکنیم که ارتباط مستقیمی با سرمایهگذاری تو در بازارهای مالی دارن. هدف اینه که با این عوامل روانشناختی آشنا بشی تا بتونی توی تصمیمگیریهات بهتر بشناسیشون و برشون غلبه کنی.
1. لنگر انداختن و تعصب غلط بر تحلیل اولیه
لنگر انداختن یعنی تمایل ما به اینکه بیش از حد تحت تأثیر اولین اطلاعاتی قرار بگیریم که موقع تصمیمگیری بهمون داده میشه. این باعث میشه ناخودآگاه خودمون رو به سمت یه تصمیم یا نتیجهگیری سوق بدیم که نسبت به اون اطلاعات اولیه، مغرضانه یا ناکافیه. این اولین اطلاعات مثل یه “لنگر” عمل میکنه؛ معیاری که بقیه گزینهها بر اساس اون سنجیده میشن. در نتیجه، تصمیمات بعدی نه به صورت مستقل، بلکه با تنظیم فاصله از اون لنگر اولیه گرفته میشن.
مثلاً توی مذاکره برای قیمت یه ماشین دست دوم، اولین قیمتی که فروشنده میگه، نقطه لنگر رو تعیین میکنه. اگه فروشنده بگه 30 هزار دلار، ناخودآگاه ذهن خریدار رو به سمت این عدد میکشونه و باعث ایجاد یه تعصب غلط نسبت به سطح 30 هزار دلاری میشه. حتی اگه این قیمت خیلی بالاتر از ارزش واقعی ماشین باشه، بقیه پیشنهادها زیر این عدد منطقیتر به نظر میرسن و در نهایت خریدار ممکنه پولی بیشتر از اونچه که در نظر داشته، پرداخت کنه.
این پدیده فقط توی خرید و فروش ماشین خلاصه نمیشه. تحقیقات نشون داده که حتی تصمیمات قضات دادگاه هم تحت تأثیر لنگر انداختن قرار میگیره. مثلاً توی یه مطالعه، قضاتی که یه “لنگر کم” (برآورد خسارت پایین) بهشون داده شده بود، به طور متوسط 29% خسارت کمتری تعیین کردن نسبت به اونایی که لنگر نداشتن. حتی وقتی لنگر به صورت کاملاً تصادفی و با انداختن تاس تعیین شده بود، باز هم تصمیمات مجازات تحت تأثیرش قرار گرفت! توی بازار مالی هم، هر وقت تخمینها یا انتظارات طرف مقابل روی قضاوت تو تأثیر بذاره، لنگر انداختن اتفاق افتاده. اگه یه تحلیلگر معروف هدف قیمتی یه سهم رو 200 دلار اعلام کنه، ممکنه تحلیلهای خودت رو ناخودآگاه به سمت اون عدد سوق بدی و شفافیت ذهنت رو از دست بدی.
بیشتر بخوانید: بروکرهای مورد تایید تجارت فارکس
بروکر آمارکتس
بروکر لایت فارکس
بروکر کپیتال اکستند
برای عضویت در کانال تلگرام ما روی آیکن تلگرام کلیک کنید
با عضویت در کانال تلگرام ما قادر خواهید بود تا همواره از آخرین بروزرسانی ها و مطالب تجارت فارکس مطلع باشید
2. ترس از ضرر و اثرات صبر کردن
ترس از ضرر، یعنی تمایل شدید انسان به اینکه تصمیماتی رو ترجیح بده که از ضرر جلوگیری میکنن، حتی اگه اون تصمیمات به معنی از دست دادن سودهای بالقوه باشه. به زبان سادهتر، درد از دست دادن 500 دلار، خیلی بیشتر از لذت به دست آوردن 500 دلاره. تحقیقات نشون میده که درک ما از ضرر، تقریباً دو برابر بیشتر از سود معادلشه. این همون چیزیه که اساس “نظریه چشمانداز” رو تشکیل میده؛ نظریهای که میگه مردم بین گزینههای ریسکی، چطور انتخاب میکنن.
این ترس از ضرر، فقط توی مطالعات روانشناسی مطرح نیست؛ توی اقتصاد هم خیلی مهمه. وقتی افراد اجتناب از ضرر رو به کسب سود ترجیح میدن، ریسکگریز میشن. این مفهوم، به “اثر وقف” هم مرتبطه. اثر وقف یعنی تمایل ما به اینکه به چیزی که داریم، ارزش بیشتری بدیم تا همون چیز رو اگه نداشته باشیم. مثلاً اگه یه لیوان قهوه بهت بدن، خیلی بیشتر حاضر به فروختنش هستی تا اینکه همون لیوان رو با همون قیمت بخری.
این پدیدهها توی بازارهای مالی خیلی خودشون رو نشون میدن. ترس از ضرر باعث میشه موقعیتهای ضررده رو نادیده بگیریم یا حتی بدتر، وقتی یه سهم رو داریم، به خاطر حس مالکیت، ارزش بیشتری براش قائل بشیم و وقتی قیمت افت میکنه، به خاطر وابستگی عاطفی، ضرر سنگینتری رو متحمل بشیم.
3. تعصبات غلط از منظر روانشناسی بازار فارکس
از دیدگاه روانشناسی بازار فارکس، ما دو نوع تعصب داریم: تعصب صحیح و تعصب غلط. تعصب صحیح یعنی پایبندی سفت و سخت به اصول مدیریت سرمایه و استراتژی معاملاتی. اما تعصب غلط، اونایی هستن که با واقعیت و منطق همخوانی ندارن و جز ضرر چیزی برات ندارن.
یکی از رایجترین این تعصبات غلط، تعصب تحلیلگران به پیشبینی خودشه. این افراد اونقدر به تحلیلشون ایمان دارن که مدیریت سرمایه رو فراموش میکنن. وقتی بازار خلاف انتظارشون حرکت میکنه، دست به کارهایی میزنن که سرمایهشون رو نابود میکنه:
- تغییر یا حذف حد ضرر اولیه: بعد از اینکه بازار خلاف تحلیلشون حرکت میکنه، مدام حد ضرر رو جابجا میکنن. گاهی کم، گاهی زیاد. نتیجه؟ یا زودتر از حد ضرر اولیه خارج میشن، یا با افزایش حد ضرر، توی ضرر بیشتری فرو میرن و در نهایت با یه ضرر بزرگ از بازار خارج میشن. حتی گاهی با اضافه کردن به پوزیشن ضررده، اوضاع رو بدتر میکنن.
- ورود با حجمهای بالا: بعد از چند معامله موفق، فکر میکنن تحلیلگر بزرگی هستن. این تصور اشتباه باعث میشه حجم معاملات رو بیرویه زیاد کنن. یه اشتباه کوچک کافیه تا ضرر 10 برابری رو متحمل بشن. این ضرر سنگین، استرس رو چند برابر میکنه و استرس برای یه تریدر یعنی پایان کار.
- تعصب روی یه استراتژی غلط: هیچ استراتژیای کامل نیست. اگه چشمت رو روی ایرادات یه استراتژی ببندی و دنبال اصلاحش نباشی، هیچوقت رشد نمیکنی.
موارد دیگه هم هستن که به خاطر تعصب غلط دچارشون میشیم و همهشون جنبه روانشناسی بازار فارکس دارن.
4. در گذشته نمانید
اگه توی گذشته ضرر کردی، چه دور، چه نزدیک، چه توی یه ماه گذشته، چه توی معامله قبل، دیگه گذشته! برگرد به استراتژی و سیستم مدیریت سرمایهت. اینکه بخوای با افزایش تعداد معاملات یا حجم معاملات، ضررهای گذشته رو جبران کنی، یه اشتباه بزرگه. توقف در گذشته یعنی افزایش استرس و کاهش تمرکز روی تحلیل صحیح بازار، که خودش باعث ضرر بیشتر میشه. توی فارکس، برای تحلیل درست و رسیدن به برآیند مثبت، به آرامش و تمرکز نیاز داری.
مغالطه “هزینه ضرر شده” یعنی اینکه فکر کنیم چون قبلاً پولی رو از دست دادیم، باید برای جبرانش تلاش کنیم. در حالی که منطق اقتصادی میگه فقط هزینههای آینده مهمن. اما واقعیت اینه که این هزینههای از دست رفته، روی تصمیمگیری ما تأثیر میذارن. مثل کسی که بستنی رو خریده و نمیخواد دور بریزه، حتی اگه رژیم داشته باشه! توی سرمایهگذاری هم، این تفکر که “من قبلاً اینقدر ضرر کردم، دیگه فروختن دیره” یا “باید صبر کنم برگرده”، میتونه منجر به تصمیمات فاجعهباری بشه.
5. منطق قمار بازها در بازار فارکس
منطق قمارباز (یا منطق مونت کارلو) یعنی این باور اشتباه که اگه اتفاقی در یه دوره زمانی بیشتر از حد “عادی” رخ داد، باید در آینده کمتر رخ بده، یا اگه کمتر رخ داد، باید بیشتر رخ بده. این باور، با اینکه برای ذهن انسان جذابه، اما در مورد اتفاقات تصادفی (مثل شیر یا خط انداختن) کاملاً غلطه. سود و ضرر توی معاملات فارکس هم تا حدی شبیه شیر یا خطه. اگه یه سری معامله ضررده داشتی، به این معنی نیست که احتمال معامله سودده بعدیت بیشتر شده. احتمال هر معامله، مستقل از معاملات قبلیه.
این باور اشتباه، تو رو به سمت قمار توی بازار فارکس میکشونه. یادت باشه، فارکس بازار علم، منطق و دلیله، نه میز قمار. اگه میخوای موفق بشی، باید از دایره علم و منطق خارج نشی.
6. توهم غیرواقعبینانه نسبت به پول
از منظر روانشناسی بازار فارکس، ما تمایل داریم پول رو به صورت اسمی (ارزش عددی) ببینیم، نه واقعی (قدرت خرید). در حالی که تنها معیار واقعی، قدرت خرید پوله. توی بازارهای مالی، خیلی از سرمایهگذاران تازهکار، ارزش واقعی پول رو نادیده میگیرن. اگه به جای اینکه به این فکر کنی که چقدر پول از دست دادی، به این فکر کنی که با از دست دادن اون پول، چه چیزهایی رو از دست دادی یا از دست خواهی داد، تصمیمگیریت کاملاً فرق میکنه. وقتی دنبال جبران یه ارزش عددی هستی، در واقع میخوای یه شکست رو جبران کنی. اما اگه به این فکر کنی که توی شکستهات چه چیزی رو از دست دادی، دیگه دنبال جبران نیستی، بلکه سعی میکنی شکست دیگهای رو متحمل نشی.
نتیجهگیری در خصوص تعصبات غلط
بذار یه جمعبندی سریع داشته باشیم. توی بازار فارکس، ما دو نوع تعصب داریم: صحیح و غلط. 6 تعصب غلط بزرگ وجود داره که اگه بهشون توجه نکنی، عواقب بدی در انتظارته:
- تعصب بر تحلیل اولیه نداشته باش: همیشه در حال بررسی باش و به اصول علمی و کاربردی پایبند بمون.
- ترس از ضرر و صبر بیش از حد رو کنار بذار: اگه همه چیز نشون میده تحلیلت اشتباه بوده، متعصبانه برخورد نکن و منتظر معجزه نباش.
- تعصبات غلط رایج رو کنار بذار: حجم معاملات رو بیرویه زیاد نکن، حد ضرر رو مدام جابجا نکن و از همه بدتر، با امید به معجزه، معاملات جدید باز نکن.
- در گذشته نمان: از ضررهای گذشته درس بگیر، اما اونها رو عامل معاملات آیندهت قرار نده.
- منطق تحلیلی رو کنار نذار و به سمت قمار نرو: فارکس بزرگترین بازار مالی دنیاست، نه میز قمار.
- توهم غیرواقعبینانه نسبت به پول نداشته باش: پولت اون چیزیه که ارزش مشخصی داره، نه یه عدد. به جای عدد، به قدرت خرید و چیزهایی که میتونی باهاش تهیه کنی یا از دست بدی، فکر کن.
همه این 6 اصل روانشناسی بازار فارکس میخوان بهت بگن که احساسات و بخش روانی، توی این بازار خیلی مهمه. پس ازش غافل نشو.